Aile İçi İletişim

Sen- Ben Lisanı

İrtibat gönderici ve alıcı olarak en az iki canlı yahut canlı kümesi ortasında gerçekleşen bilgi , his ve davranış alışverişidir. İrtibat kelamlı, yazılı (metinle), görsel (resimle, simgelerle) olabileceği üzere vücut lisanından (jest ve mimiklerden) de oluşabilir. İddia ettiğimizin bilakis bağlantının %65’i beden lisanından, %20’si sözel ipuçlarından oluşurken kullandığımız sözler yalnızca %15’ini oluşturur. Yani irtibat sırasında kullandığımız sözler kadar tahminen de daha fazla ipuçları da kıymetlidir.

Bağlantımızı etkileyen en kıymetli şeylerden biri de içinde bulunduğumuz his yoğunluğumuzdur. Kızgınlık, öfke ardındaki gerçek hisleri gölgeleyerek yanlış reaksiyonlar vermemize sebep olabilir. Sinirlediğimizde o an vereceğimiz reaksiyonları denetim edemeyebiliriz. Sinirlendiğimiz şeyi bulmak ve çözmek yerine yalnızca baskılamaya çalıştığımız vakit da daha sonrasında yanlış vakit da ortaya çıkabilir. Bu yüzden hisleri konuşmak değerlidir.

Sinirlenmemizin sebebi hakikaten karşı tarafın yaptığı davranış yahut kelam mü yoksa yaşadığımız farklı bir şey mi? Bu her vakit düşündüğümüz bir şey değil, hatta birçok vakit kendi yaşadığımız bir durumdan (eş ile tartışma, işte yaşanan külfetler, yorgunluk, baş ağrısı vb.) ötürü hudutlu olsak dahi bunun farkına varmakta zorlanıyor ve evvel dışa reaksiyon gösteriyoruz. Bu mevzuda hislerimizi oluşturan gerçek olayların ve şahısların farkında olmak bağlantı sırasında reaksiyonlarımızı gerçek formda oluşturabilmemizi ve bizden kaynaklanan bir durumsa onu denetim altına alabilmemizi sağlar.

Bizi sinirlendiren olayın çocuk kaynaklı olduğu durumlarda (söz dinlememesi, tekrar ettiğiniz şeyi yapmaması, kurallara uymaması gibi) ise birinci reaksiyonumuzun nasıl olacağı çok değerlidir. O an duyulan hudut ve kızgınlıkla reaksiyon verilen durumlarda karşı bir reaksiyonla karşılaşmak çok muhtemeldir. Bu türlü bir durumda kullanacağınız sözler, ses tonu, beden lisanı yani irtibat lisanınız çocuktan alacağınız reaksiyonun formunu belirleyen etkenler olacaktır. Zira çocuğa kullanacağınız “Sen” ile başlayan cümle ve olumsuz sözler (salak, aptal, maharetsiz, tembel gibi) onun benlik hürmetini azaltacağı üzere kendisini suçlanmış hissetmesine ve öfkesinin artmasına bu da size karşı hal almasına, reaksiyonla yaklaşmasına sebep olabilir.

Bu durumlardan kaçınmak ismine kullanılabilecek bir lisan vardır: Ben dili! Kızdığımız anda cümleye Sen diye başlayarak karşımızdakinin davranışını eleştirerek ona karşı suçlayıcı bir lisan kullanmak yerine; Ben diye başlayarak bizi sinirlendiren, üzen yahut kızdıran olayla ilgili kendi gerçek hislerimizi ve niyetlerimizi söyleyebiliriz. Bunu yaparken hissettiğimiz duyguyu, kızdığımız olayın ne olduğunu ve niçin kızdığımızı net bir biçimde açıklamalıyız. Ben lisanını kullanırken genelleme, sıfat, yargı ve soyut kavramlardan da kaçınmalı; somut tanımlar tercih etmeliyiz. Böylece karşı tarafın bize reaksiyon göstermek yerine bizi anlamasını sağlayabiliriz.

Örnek cümleler:

  • S: Sana yerlere basmaman gerektiğini söyledim kaç kez söyledim.

B: Yere çorap giymeden bastığında hasta olabileceğin için endişeleniyorum.

  • S: Tekrar mi ödevlerini yapmadın daima ben uğraşıyorum.

B: Ödevlerini yapmadığını gördüğümde gereğince efor göstermediğini düşünüyorum ve buna üzülüyorum zira senin başarılı olmanı istiyorum.