Bebeğin Yıkıcılığında Annenin Hayatta Kalabilmesi

“Merhaba nesne!”

“Seni yok ettim”

“Seni seviyorum”

“Seni yok etmemem karşın hayatta kaldığın için benim için değerlisin”

“Seni bir yandan severken bir yandan da durmadan yok ediyorum.”(Winnicott)

Hangi anne annelik tecrübesinde çuvallamadığı ve anne olarak yok edildiği hissine sahip olmamıştır. Bir annenin annelik sürecinde sayısız yıkımı olabilir. Örneğin, huzursuz bebeğini sakinleştiremediğinde, anneliğe uygun biri ve kâfi sevecenlikte olmadığını düşündüğünde, bebeğini emzirmeye çalıştığında bebeğinin saldırganca davranarak göğsünü koparmak istemesiyle başarısızlık hissettiğinde, uykuya gereksinimi olan bebeğinin uyumasına yardımcı olamadığında, hatta bebeği doğmadan evvelki tüm haz kaynaklarından yoksun olduğunu düşünüp bebeğinden nefret ettiğini hissettiğinde yani bir anne olarak kâfi olduğu inancını yok edebilecek her türlü yıkımdan kelam edilebilir.

Bebeğin yansıtmalar yığını halindeki objeden (anne ya da anne yerine bakım veren) başka bir kişi olarak ilgi kurmaya geçebilmesi için objeyi yok etmesi gereklidir. Winnicott, bebeğin anneyi dış obje olarak yok etme isteğini (annenin kâfi bir anne olma hissini) ve bu yıkım sürecinde lakin ondan vazgeçerek annenin gerçek obje hale geldiğini ele almıştır. O, bebeğin bunu annesine saldırmak ya da onu yok etmek için yapmadığını, yalnızca bebek olmakla- anneden öbür hiçbirinin karşılayamayacağı acımasız fizikî ve coşkusal talepleri olan bir bebek olmakla- yaptığından kelam eder.

Thomas H. Ogden (2017), Winnicott’un bu fikirlerine ek olarak “gerçek olduğu için yok edilme, yok edildiği için gerçek olma süreci”nde objenin -yaşayan, nefes alan, coşkusal olarak reaksiyon veren gerçek dışsal anne nesnesi- hayatta kalabilmesinin kritik kıymet taşıdığından ve bebeği obje kullanımına ulaştıran gelişim sürecinde annenin kaçınılmaz bir formda yok edildiğinden bahsetmiştir.

Pekala nedir bu yıkım ve yok edilme?

Bu yok etme bebeğin bilinçdışı fantezilerinde gerçekleşen durumdur. Objenin yıkılması tümgüçlü içsel anneyi yok etme (ona olan bağımlılığından vazgeçme) ve dışsal anne gerçekliğini deneyimlemesidir.

Ogden, bebeğin annesinin sağlam olduğunu görmek dahası niyetsiz, baştan savma, üstünkörü, lakayt, oyuncu, inatçı, öfkeli, pervasız halde davranabileceğini ve bu sırada objenin hayatta kalabileceğine güvenen bebeğin hissettiği büyük bir haz ve rahatlama biçimi olduğundan kelam eder. Özne objeyi yıkar ve sonrasında hayatta kalmış olan bu obje artık kullanabilir hale gelir.

Anne, bebeğin yalnızca anneyi dışsal olarak hissetmesinde, bebeğin iç dünyasını geliştirmede kolaylaştırıcı rolü oynamaz birebir vakitte bu gelişmenin olması için feda edilen kişidir. Anne kendisinin yok edilmesine müsaade vermekten öbür bir şey yapamaz.

Ogden şu formda açıklar: Obje yok edilirken yani anne, anne olmaya uygun olmadığını hissetmeye başlarken, bebek annesinin hissettiği acıyı kaydeder. Bebeğin bu acıya coşkusal reaksiyon vermesi, obje alakası ile obje kullanımı ortasındaki “ara konum”un değerli bir noktasıdır. Böylelikle anne yıkılmış olduğu için gerçek olur, yok edilirken anne hissettiklerini bebeğe geçirdiği için bebek için “gerçek” olur. Gerçek bir kişi haline gelen anne olgun coşkuları, fikirleri, kendince ruhsal kapasitesi olan ve bu kapasiteyi bir anne olarak yok edilme ve yok edilirken hayatta kalma tecrübesine uygulayabilen bir yetişkin olduğu için yıkımdan hayatta kalır.

Bu yıkıcılığı benzeri halde terapilerde de görmek mümkündür. Bu sefer “Hangi anne annelik tecrübesinde çuvallamadığı ve anne olarak yok edildiği hissine sahip olmamıştır?” sorusunu değiştirerek soralım. “Hangi terapist çuvallamadığını hissetmemiştir?” ve“ Hakikaten hangi hasta/analizan, terapistin/analistinin canlı ve kendisi için orada olduğunu görmek isteyerek onu yıkmaya çalışmamış ve telaşla beklememiş, bulduğundan da bayram etmemiştir?”