Ebeveynleri Boşanmış Bir Çocuk Olmak

Giriş

Yasal olarak evlenen iki insanın birlikteliğinin yasalar karşısında sona erdirilmesine boşanma denir (Erdim, L., & Ergün, A., 2016). Çağdaş toplumların bir sorunu olarak görülen boşanma, birinci olarak bireylerin boşanma kararını vermesi gerektiği düşünsel bir evre ile başlar (Geniş, M., Toker, B., & Şakiroğlu, M., 2019). Düşünsel kademeyi daha sonra duygusal bir süreç takip eder ve yasal süreç ile de evlilik sonlanır (Geniş, M., Toker, B., & Şakiroğlu, M., 2019). Boşanma, aile içindeki çatışmalar yüzünden aile yapısına bir bütün olarak ziyadesiyle ziyan verir (Bilici, A., 2014). Ailedeki her birey için birçok istikametten karmaşık yeni bir yapıya başlangıç olan bu olay, çocuklar için daha fazla tesir gösterebilir zira bu yeni durumdan en fazla hasar alma ihtimali olan onlardır (Erdim, L., & Ergün, A., 2016). Onlar için en önemli inanç ortamı olan aile yapısının bu formda dağılması onlarda bir ekip inanç ve tasa sorunları ortaya çıkarabilir (Bilici, A., 2014). Lakin, Mert Geniş, Bengü Toker ve Mehmet Şakiroğlu’nun (2019) yaptığı çalışmaya nazaran, boşanmanın çocuklar açısından yalnızca olumsuz sonuçlar değil tıpkı vakitte da olumlu etkenler de doğurduğunu görmekteyiz. Bununla birlikte, çocukların yaş ve cinsiyetlerinin de boşanmanın sonuçları üzerinde büyük bir tesiri vardır (Geniş, M., Toker, B., & Şakiroğlu, M., 2019). Bunların ışığında, boşanmanın sonuçlarının tek bir tane değil, birçok farklı boyutu olabildiğini gözlemleyebiliriz (2019).

Boşanmanın Çocuk Üzerindeki Etkileri

Çocuğun boşanmadan nasıl etkileneceğini çocuğun yaşı, cinsiyeti, boşanma sonrasında ebeveyn ve çocuk ortasındaki ilişkinin ve ebeveynlik bakımının niteliği, çocuğun hayat biçiminde oluşan değişiklikler, ebeveynlerin muhtemel yeni partnerleri ve yaptıkları yeni evlilikler üzere birtakım etkenler belirler (Korlatt, Y., 2003). Bu etkenlerle bir arada, boşanma çocuklar üzerinde duygusal, davranışsal, toplumsal, akademik, ruhsal ve ekonomik olarak tesirini gösterir (Geniş, M., Toker, B., & Şakiroğlu, M., 2019). Boşanmış ailenin çocukları için vaktinde takviye almak çok büyük ehemmiyet taşır ve alınmadığında çocukta bu durum yüzünden utanç hissetme, inançta hissetmeme ve tasa yahut kedini suçlama üzere tesirler gözlemlenebilir (Erdim, L., & Ergün, A., 2016). Öfke nöbetleri, geç toplumsallaşma, depresyon, zayıf benlik algısı, kurallara karşı gelme formunda farklı problemlere yol açtığı da sıkça görülmektedir (Geniş, M., Toker, B., & Şakiroğlu, M., 2019). Çocukların ebeveynlerinden gelen takviyede azalma hissetmeleri, maddi olarak kimi ekonomik ıstıraplar çekmeleri, isteksizlikten kaynaklı akademik hayat başarılarındaki düşüş ve arkadaşlarıyla olan ilgilerinde dışlanmışlık hissi ile yalnızlık çekme üzere sıkıntılar yaşadıkları gözlemlenmektedir (2019).

Çocukların, boşanma sonucunda olumsuz etkilendiği gözlemlenen durumlarda genelde ebeveyn çatışmalarının çocuğun önünde gerçekleşmesi, boşanma sürecindeki ebeveynlerin çocuğa karşı tavırlarının ve davranışlarının yetersiz ve tutarsız olması, çocuğa kendini rahatça ve özgürce durumla ilgili tabir etme bahtının tanınmaması ve yaşanan maddi kahırlardan ötürü değişen hayat şekli üzere aksilikler yaşadığı görülmüştür (Geniş, M., Toker, B., & Şakiroğlu, M., 2019). Bu aksiliklere maruz kalan boşanmış ailelerin çocukları genelde daha düşük benlik hürmetine sahip, öz inancı düşük, davranışsal ve duygusal sorunları olan akademik başarısı düşük bireyler olarak karşımıza çıkma riski taşırlar (Erdim, L., & Ergün, A., 2016). Bununla birlikte, daha sonraki yıllarda da depresyon ve husus kullanımı üzere sorunları deneyimlemelerinin de oranı artar (2016).

Diğer taraftan, daha evvelden de bahsettiğimiz üzere yalnızca olumsuz sonuçları olmayan boşanma şayet yanlışsız yönetilirse müspet sonuçlar doğurma ihtimaline de sahiptir. Bu durum en çok boşanma sonrasındaki kurallar ve düzenlemelerin net bir halde yapıldığı ebeveyn çocuk bağlantılarında gözlemlenebilir (Korlatt, Y., 2003). Çocuk ve ebeveynler ortasında kurulan bağın olumlu tarafta etkilenme üzerinde tesiri çok fazladır. Çocukları taraf tutmaya zorlamamaları, ebeveynlerin tekrar bir ortaya gelmeyeceği ile ilgili kesin bilgi verilmesi, boşanmadan suçlanacak kişinin çocuk olmadığı, ebeveynlerle görüşmelerdeki tertip ve istikrar ve son olarak çocukların boşanma ile ilgili his ve kanılarını rahatça söz edebileceği bir ortama sahip olması kaliteli bir ebeveyn çocuk münasebetinde bulunması gereken niteliklerdir (Geniş, M., Toker, B., & Şakiroğlu, M., 2019).

Boşanmadan nasıl ve ne kadar etkilenileceğini belirleyen öbür etkenler ise çocuğun cinsiyeti ve yaşıdır (Korlatt, Y., 2003). Bilir ve Dabanlı (1981)’nın araştırmasına nazaran boşanmadan en çok etkilenen yaş ve cinsiyet kümesi kız çocukları için 5-6 yaş, erkek çocukları için 8-10 yaş olarak belirlenmiştir. Erdim ve Ergün‘e nazaran 5-6 yaş okul öncesi çocuklardaki mümkün belirtiler içe kapanma, tasa duyma, beslenme ve uykuda tertip bozulması ve altına ıslatma üzere davranış bozuklukları biçiminde sıralanabilir (2016). 8-10 yaş için ise gelecek tasası, geç toplumsallaşma ve arkadaşları ile bağlarında sorun yaşama ve ebeveyni suçlama bu yaş kümesinde yaşanan sıkıntılara örnek olabilir (2016).

Sonuç ve Öneriler

Sonuç olarak, aile içinde boşanmadan en çok etkilenen bireyler çocuklardır. Lakin bu durum tesirin yalnızca olumsuz tarafta olabileceğini göstermez. Boşanmanın çocuklar üzerinde olumlu tesirleri de olduğunu gösteren birçok çalışma bulunmaktadır. Bu da boşanmanın aslında çok taraflı bir olay olduğunu göstermektedir. Bunun yanı sıra çocuklar yaşları ve cinsiyetleri tesiri ile de boşanmadan farklı sonuçlar elde ederler. Çocukların boşanmadan nasıl etkileneceğini ebeveynlerin boşanma sonrası tavır ve davranışları, çocuk için yarattıkları anlayış ve tabir ortamı ve sonraki süreç için netlik ve kararlılık çerçevesinde bilgi verilmesi üzere çocuğa inanç ve meçhullüğü giderici aksiyonlarda bulunulması belirler. O yüzden bu sürecin geç olmadan bir profesyonel dayanak alınması ile yönetilmesi çok değerli bir faktördür.

Buna ek olarak, boşanmamış lakin çatışma yaşayan ebeveynlerden oluşan bir aile yapısında büyüyen çocuğun da birebir derecede olumsuz sonuçlara sahip olabileceğini kabul etmeliyiz. Meskenin içerisinde huzur olmadığında ve çocuk her seferinde ebeveynler ortası çatışmaya maruz bırakıldığında bu durumdan da negatif olarak etkilenmesinin mümkün olduğu unutulmamalıdır. Bu yüzden, boşandıktan sonra gerekli dayanak doğrultusunda hakikat adımlar atılması, çocuk için daha sağlıklı bir ortam yaratılması açısından boşanmadan bir ortada yaşayıp çocuğu problemli bir aile ortamına mecbur bırakmaktan daha olumlu sonuçlara öncülük edecektir.

Daha sonrasında gerçekleştirilecek çalışmalar için boşanmamayı tercih eden ebeveynler ve boşanmış ebeveynlerin çocuklarının mukayeseli olarak tahlil edilmesi önerilebilir. Tıpkı vakitte çocukların yaş kümelerine ve cinsiyetine nazaran incelenmesi de çıkarılan sonuç için güçlendirici nitelikte olacaktır. Bunun yanı sıra, boşandıktan sonra çabucak takviye alan, dayanak almada geç kalmış ve takviye almamış ebeveynlerin çocuklarıyla yapılacak tahliller, bu üç farklı durumun çocukları nasıl etkilendiğini ve hangi belirtileri gösterdiklerini gözlemlemek açısından yararlı olacaktır.