Evimde Disiplin Var Mı?

Birden fazla ailenin ortak problemlerinden birisi çocuğunun disiplinsiz(!) olması yani; kelam dinlememek, her şeye karşı çıkmak, küfür etmek, eşyalara ziyan vermek üzere davranışlar sergilemesidir. Lakin çocuğu yetiştiren ve onun davranışlarının şekillenmesindeki baş mimar anne ve babadır. Bu sebeple meskendeki uygulamalar çocuğun nasıl yetişeceğini de gösterir. Disiplin eğitimi konusunda 3 çeşit aile tavrı vardır. Birincisi çok katı bir disiplin anlayışıdır. Bu tip yaklaşımda ebeveynler çocuğun her kusurunu eleştirir, cezalandırır, çocuğa daima müdahale eder. Kusur hissesi olmayan çocuk gerçek ve yanlışı ayırt etmeyi öğrenemediği için ileride kendi kararlarını verecek olgunluğa erişemez, yetişkin bir birey olduğunda bile sorumluluk alamaz, haksızlıklara karşı kendisini savunamaz ve bunun sonucu olarak bağımlı bir kişilik yapısına sahip olur. İkinci tip yaklaşım da çok gevşek ve hiç kural olmayan bir disiplin anlayışıdır. Bu tip ailelerde “Çocuktur yapar! Karışmayın çocuğa istediğini yapsın, ilerde korkak olur!” üzere cümleleri duymak alışılagelmiştir. Bu türlü bir ailede yetişen çocuk da nerede durması gerektiğini ve sorumluluklarını bilmeden büyüyüp gidecektir. Üçüncü tip disiplin eğitimi de tutarsız eğitimdir. Bu konutlarda sabah anne bir hususta çocuğa yanlışlı davranışından ötürü ceza verirken, akşam gelen baba (Ebeveynler rol değiştirebilir.) bu cezayı kaldırarak çocuğun kusurundan ders çıkarmasını mahzurlar. Ya da tıpkı davranışı yapmasına karşın ebeveynler memnunken ceza almayan çocuk, ebeveynler mutsuzken sert bir biçimde cezalandırılabilir. Bu formda davranıldığında çocuk “Ne vakit yaparsam ceza almam?” sorusuna nazaran kendini ayarlar. Tutarsız yaklaşımlar içerisinde ebeveynin çocuğa kendini acındırması, çocuğa küsmesi ve şiddet üzere usuller vardır.

Disiplin; çocuğu istikrarlı ve sağlıklı bir halde hayata hazırlamaktır. Disiplin çocuğa güzelle kötüyü ayırmayı, kendini denetim edebilmeyi, beşerlerle olan bağlarının hudutlarını bilmeyi ve öz kontrolünü öğretmektedir. Disiplin şuan kabul edildiği üzere acil durumlarda bir ceza metodu değil, hayatın modülü olmalıdır. Fakat o vakit gerçek gayesine ulaşır. Bu biçimde çocuk, demokratik yaşama şuurunu, yaratıcılığı, sorumluluğu, faydacılığı, müsamahayı, ferdi özellik olarak kazanacak ve hayat boyunca bu kazanımlarını uygulayacaktır.

Konutta disiplini sağlamak için neler yapmalıyız, neler yapmamalıyız?

Öncelikle istenmeyen davranışların ortaya çıkmasını engellemek için gerekli tedbirler almalıyız. Zira bir davranış ortaya çıkmadan önlemek, ortaya çıktıktan sonra düzeltmekten daha kolaydır. Örneğin; ders çalışırken bilgisayar ya da telefonuyla vakit geçiren bir çocuğa ders notları düştükten, okuldan şikâyetler geldikten sonra kızmaktansa, ortamı çocuğa nazaran ayarlayıp, çalışma saatlerinde teknolojik aletlerle vakit kaybetmemesi gerektiğini, bu sebeple odasından bu aletleri kaldıracağınızı söylemek daha güzel bir tahlil olabilir. Öbür bir örnek; istediği cam vazoyu elinden aldığınız çocuğunuza ilgisini öbür bir yere kaydıracak şeyler sunmak hem uzun süren ağlamaları azaltacaktır hem de anne yadigârı vazonuzu kırılmaktan kurtaracaktır.

Ortada var olan sıkıntılar hakkında ortak bir lisan geliştirerek çocuğunuzla birlikte tahlil yolları arayın ve bulduğunuz tahlilleri uygulayın. Her sabah okula geç kalan çocuğunuzla bir arada mümkün tahlil yolları üretmek, tahlil yollarını değerlendirip en uygununu seçmek, uygulanmaması halinde ne üzere cezalar alacağını belirlemek ve istikrarlı bir formda alınan kararları uygulamak sorunun tahlili için daha tesirli olacaktır.

Mola vakti; bu her ne kadar sıkıntı görünse de gerçek ve dengeli kullanıldığında sonuç veren bir uygulamadır. Çocuğa yaptığının yanlış olduğunu ve durması gerektiğinin net bir formda tabir edilmesidir. Çocuk olumsuz bir davranış sergilediğinde sessiz bir ortamda kendi başına belli bir mühlet ilgisiz bir formda bırakılmalıdır.

Olumlu pekiştireçleri kullanmak; çocuğunuzun olumlu davranışlarını pekiştirip, tekrarlamasını arttırmak gayesiyle kullanılır. Sözel pekiştireçler: çocuğunuza teşekkür etme, onun yaptığını beğendiğinizi lisana getirme, davranışını övme üzere çocuğu onurize edici söylemlerdir. Davranış pekiştireçleri: çocuğunuza sarılmak, öpmek… vs Aktifliğe dayalı pekiştireçler: çocuğunuzun güzeline giden bir aktiflikte bulunma, istediği bir aktifliğe müsaade verme üzere pekiştireçler iken Maddi pekiştireçler: ikram alma, para verme üzere en az tesirli olduğu için en az kullanılması gereken pekiştireç tipidir.

Son olarak çocukların ebeveynlerinin davranışlarından etkilendiğini ve onları taklit ettiklerini unutmamak gerektiğini söylemek istiyorum. Eşine, çocuklarına karşı saygısız olan, çocuklarına koyduğu disiplin kurallarına kendisi uymayan ebeveynlerin disiplin konusunda beklentiye girmesi, çocuklara haksızlık olacaktır.

Haftaya görüşmek üzere…