Jandarma Teşkilatı 183’üncü yılında

1839 yılından bu yana Türkiye’nin huzur ve güvenliği sağlayan, 2016’da İçişleri Bakanlığı’na bağlanan Jandarma Teşkilatı, 183 yıldır gece gündüz demeden misyon yapıyor.

AA’dan derlenen habere nazaran; Jandarma Teşkilatının birinci nizamnamesi olan “Asakir-i Zaptiye Nizamnamesi”nin (Askeri Kolluk Tüzüğü) 14 Haziran 1869’da yürürlüğe girmesiyle zabıtanın misyon ve hizmetleri ile yetki ve sorumlulukları hukuksal çerçeveye alındı.

Yönerge kapsamında her vilayette çalışanı piyade ve süvarilerden oluşan birer “zaptiye alayı” kuruldu.

Türk Jandarma Teşkilatı’nın kuruluşu

Arşivlerde 1839’dan itibaren “jandarma” ismine ve “jandarma tayin kararnamelerine” rastlandığı için Türk Jandarma Teşkilatının, ay ve gününün tespiti mümkün olmasa da 1839’da kurulduğu kabul edildi.

Tanzimat Fermanı’nın ilan edildiği 1839 ile “Asakir-i Zaptiye Nizamnamesi”nin yürürlüğe girdiği 14 Haziran gününün birleştirilmesiyle Jandarma Teşkilatının kuruluş tarihi, 14 Haziran 1839 olarak belirlendi.

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra Sadrazam Sait Paşa tarafından çağdaş zabıta teşkilatı kurulması emeliyle İngiltere ve Fransa’dan subaylar getirtildi ve teşkilatlanmada değişiklik yapılarak 20 Kasım 1879’da “seraskerlik” makamına bağlı “Umum Jandarma Merkeziyesi” kuruldu.

Jandarma Teşkilatı, 1908’de İkinci Meşrutiyet’in ilan edilmesinden sonra Rumeli’de gösterdiği muvaffakiyetler münasebetiyle 1909’da yine düzenlenip “Harbiye Nezareti”ne bağlanarak “Umum Jandarma Kumandanlığı” adını aldı.

Hukuki statüsünü 1930’da kazandı

Jandarma birlikleri, 1914-1918’deki Birinci Dünya Savaşı ile 1919-1922’deki Kurtuluş Savaşı’nda bir yandan iç güvenlik misyonlarını sürdürürken öteki yandan birçok cephede yurt savunmasına katıldı. Cumhuriyetin ilanından sonra devletin birçok kuruluşunda olduğu üzere Jandarma Teşkilatı da tekrar düzenlendi.

1918’de kapatılan Jandarma Astsubay Okulu, İzmit’te tekrar açılırken sabit jandarma bölge müfettişlikleri ve vilayet jandarma alay komutanlıkları yine teşkilatlandırılıp seyyar jandarma birlikleri de güçlendirildi. Teşkilat, bugünkü türel statüsünü 10 Haziran 1930’da 1706 sayılı Jandarma Kanunu’nun çıkarılmasıyla kazandı.

1937’de “Jandarma Teşkilat ve Görev Nizamnamesi” yürürlüğe girerken 1939’da teşkilat, sabit jandarma birlikleri, seyyar jandarma birlikleri, jandarma eğitim birlikleri ve okullar olmak üzere üç küme halinde yine düzenlendi.

1939’da jandarma teşkilatı, Sabit Jandarma Birlikleri, Seyyar Jandarma Birlikleri, Jandarma Eğitim Birlikleri ve Okullar olmak üzere dört küme halinde yine düzenlendi.

6815 sayılı “Sınır, Kıyı ve Karasularımızın Koruma ve Emniyeti ve Kaçakçılığın Men ve Takibi İşlerinin Dahiliye Vekaletine Bölümü Hakkında Kanun”un 1956’da yürürlüğe girmesiyle bu tarihe kadar devrin Gümrük ve İnhisar Bakanlığına bağlı Gümrük Umum Kumandanlığınca yürütülen hudut, kıyı ve kara sularının emniyet ve korunması ile gümrük bölgelerinde kaçakçılığı men, takip ve tahkik vazife ve sorumluluğu, Jandarma Genel Komutanlığına verildi.

İlk Jandarma Bölge Komutanlığı 1993 yılında Ankara’da kuruldu

Jandarma hudut birlikleri, 1957’de tugaylar haline dönüştürülürken jandarma eğitim tugayları kuruldu. Teşkilata 1961’de jandarma bölge komutanlıkları ile 1963’te Foça Jandarma Komando Okulu kazandırıldı. Birinci Jandarma Bölge Komutanlığı ise 1961’de Ankara’da hizmet vermeye başladı.

Teşkilatın gökyüzündeki gözü olan birinci Jandarma Havacılık Birliği, Diyarbakır’da 1968’de Hafif Helikopter Bölük Komutanlığı ismiyle faaliyete geçti. Jandarmanın yürüttüğü kıyı ve kara suları ile kara sonlarının korunması vazifeleri vakit içinde devredildi.

Jandarma teşkilat, misyon ve yetkilerinin belirlendiği 2803 sayılı kanun, 1983’te yürürlüğe girdi.

Sorumluluk alanında meydana gelen olaylarda kabahat ve kabahat kanıtlarının bilimsel yollarla araştırılması ve yargıya götürülmesi gayesiyle 23 Mart 1989’da başlatılan çalışmayla 1993’te Ankara’da Jandarma Kriminal Daire Başkanlığı kuruldu.

2016’da İçişleri Bakanlığına bağlandı

Jandarma Genel Komutanlığı, Fetullahçı Terör Örgütü’nün 15 Temmuz 2016’daki darbe teşebbüsünün akabinde 27 Temmuz 2016’da çıkarılan 668 sayılı Kanun Kararında Kararname ile İçişleri Bakanlığına bağlandı.