Koronavirüsün kısa bir tarihçesi

Çoğumuz hayatımızda en az bir defa koronavirüs ile enfekte olacağız. Bu, özellikle COVID-19 olarak bilinen hastalığın nedeni tek bir koronavirüs olan SARS-CoV-2 başta olmak üzere birçok insan için kaygı verici bir gerçek olabilir.

Koronavirüsler ismini, virologlara korona olarak bilinen güneş atmosferinin görünümünü hatırlatan, yüzeylerini süsleyen yuvarlak uçlu besbelli sivri uçlardan alıyor.

Koronavirüslerde SARS-CoV-2’den çok daha fazlası var. Koronavirüsler aslında yüzlerce virüsten oluşan bir ailedir. Bunların birçok yarasa, tavuk, deve ve kedi üzere hayvanları enfekte eder. Bazen, bir çeşide bulaşan virüsler, öteki bir çeşide bulaşmaya başlamalarına müsaade verecek biçimde mutasyona uğrayabilir. Buna ‘türler ortası geçiş’ yahut ‘yayılma’ denir.

SOĞUK ALGINLIKLARININ YÜZDE 15’İNDEN SORUMLU

Birinci koronavirüs 1930’larda tavuklarda keşfedildi. 1960’larda ise birinci insan koronavirüsleri tanımlandı. Bugüne kadar yedi koronavirüsün insanlarda hastalığa neden olma kabiliyetine sahip olduğu tespit edildi. Dördü endemiktir (düzenli olarak belli beşerler ortasında yahut belli bir bölgede bulunur) ve ekseriyetle hafif hastalığa neden olur, lakin üçü çok daha önemli ve hatta ölümcül hastalığa neden olabilir.

Koronavirüsler tüm dünyada bulunabilir ve çoğunlukla kış aylarında olmak üzere soğuk algınlığının yaklaşık yüzde 10-15’inden sorumludur. İnsanlarda hafif ila orta şiddette hastalığa neden olan koronavirüsler 229E, OC43, NL63 ve HKU1 olarak isimlendirilir.

İnsanları enfekte edebildiği keşfedilen birinci koronavirüsler 229E ve OC43’tür. Bu virüslerin her ikisi de çoklukla soğuk algınlığına neden olur ve nadiren kendi başlarına önemli hastalığa neden olur. Çoklukla öbür teneffüs yolu enfeksiyonlarıyla tıpkı anda tespit edilirler. Hastalarda birkaç virüs yahut bakteri bulunduğunda buna koenfeksiyon denir ve daha önemli hastalıklara neden olabilir.

2004 yılında, NL63, Hollanda’da bronşiolitten (alt teneffüs yolu enfeksiyonu) muzdarip bir bebekte birinci kere tespit edildi. Bu virüs muhtemelen yüzlerce yıldır ortalıktaydı fakat tespit edilemiyordu. Bir yıl sonra, Hong Kong’da bu sefer zatürree olan yaşlı bir hastada öbür bir koronavirüs bulundu. HKU1 olarak isimlendirildi ve dünyadaki popülasyonlarda mevcut olduğu bulundu.

Virüsler boğaz ağrısı, öksürük ve burun tıkanıklığı üzere tipik soğuk algınlığı semptomlarına neden oluyor ve çok yaygın görünüyorlardı.

DAHA ÖLÜMCÜL SUŞLAR

Lakin tüm koronavirüslerin hafif hastalığa neden olmadığı görüldü. Koronavirüslerin ölçülü prestiji SARS (şiddetli akut teneffüs sendromu) salgınıyla değişti. OC43 ve 229E ile ilgili olmasına karşın, SARS-CoV çok daha ölümcül oldu ve enfekte olduğu bireylerin yaklaşık yüzde 10’unu öldürdü. SARS-CoV’nin tam olarak nereden geldiği hala belgisiz olsa da, daha sonra yarasalarda emsal virüsler bulundu ve kimi araştırmalar, virüsün misk kedisi üzere bir aracı aracılığıyla insanlara sıçrayabileceğini öne sürdü.

SARS-CoV’un neden olduğu SARS birinci olarak Kasım 2002’de tespit edildi. Bu salgının nedeni, virüsün genomunun Kanada Ulusal Mikrobiyoloji Laboratuvarı tarafından tanımlandığı 2003 yılına kadar doğrulanmadı. SARS, mevcut COVID-19 salgınına birçok benzerlik taşıyor. Yaşlı insanların şiddetli hastalıklara yakalanma olasılıkları çok daha yüksekti ve semptomlar ateş, öksürük, kas ağrısı ve boğaz ağrısını içeriyordu. 2002’den 2014’te bildirilen son olaya kadar 774 kişi SARS nedeniyle öldü.

Kasım 2002’de tespit edilen SARS virüsünden tam 10 yıl sonra, 2012’de, yeni tanımlanan bir koronavirüsü içeren öteki bir salgın daha oraya çıktı: MERS-CoV. İlk MERS vakası Suudi Arabistan’da meydana geldi. İki MERS salgını daha vardı: 2015’te Güney Kore ve 2018’de Suudi Arabistan’da gerçekleşmiştir. Her yıl bir avuç MERS vakası çıkar, lakin çoklukla denetim altına alınır.

Pekala, neden SARS veya MERS salgınla sonuçlanmadı? Hem SARS hem de SARS-CoV-2’nin R0’ı (virüs bulaştırma katsayısı) yaklaşık iki yahut üçtür (SARS-CoV-2 için daha yeni R0 kestirimleri yaklaşık beş civarında olmasına karşın ), yani enfekte olan her kişinin iki yahut üç kişiyi enfekte etme mümkünlüğü yüksektir.

Ayrıca SARS’ın semptomları çok şiddetli olduğu için hastaları tanımlamak ve izole etmek çok daha kolaydı. MERS’in R0’ı teğin altındadır. Çok bulaşıcı değildir. Hadiselerin birçok, enfekte olmuş develerle yakın temasla yahut zati enfekte olmuş bir bireyle çok yakın temasla gerçekleşmiştir.

SARS-CoV-2 (Covid-19) salgınını denetim altına almadaki ana zorluklardan biri, semptomların çok hafif olabilmesidir. Kimi beşerler hiç semptom göstermeyebilir. Fakat yeniden de öteki insanlara bulaşabilir. SARS-CoV-2, SARS veya MERS kadar ölümcül değil, lakin tespit edilmeden yayılabildiği için, bulaşacağı ve öldüreceği insan sayıları, şimdiye kadar karşılaştığımız tüm koronavirüsten daha yüksek seyrediyor. Bu yüzden lütfen paklık, maske ve uzaklık kurallarına uyalım.