Sorumluluk Kazandırma

Sorumluluk, kişinin kendi vazife alanına giren davranış ve olayların sonuçlarını üstlenmesidir. Sorumluluk çocuğa bebeklik ve birinci çocukluk periyodundan başlayarak örneklerle yaşatılarak öğretilir. Sorumluluk duygusu zorlama yoluyla oluşturulamaz, çocuk bu duyguyu içselleştirmelidir. Bu kademede aile içi bağlantının ve disiplinin değerli bir yeri vardır. Disiplin bireyin sorumluluklarının farkında olup bunların omurundaki doğal ve toplumsal sonuçlarını kabullenmesidir. Çocuğa okul öncesi devirden itibaren kendi özgürlük alanlarını ve belli temel kuralları net bir formda öğretmek gerekir. Örneğin, çocuk odasında oyun oynarken oyuncaklarını istediği üzere dağıtma özgürlüğüne sahipken oyunu bittiğinde toplama misyonu de onun olmalıdır. Lakin burada yapılan en büyük yanılgılardan birisi çocuk oyuncaklarını toplamadığında bakıcının onun yerine bu işi yapmasıdır. Bu davranışla çocuk hem kendi sorumluluğunu yerine getirmediğinde bunun sonucuyla yüzleşmek zorunda kalmayacağını hem de öbür birinin onun yerine onun sorumluluklarını yapacağını öğrenir. Bu öğrenmeler sonucunda çocuk sorumluluklardan kaçış davranışı gösterir ve bunu geneller. Çocuğa sorumlulukları öğretilirken konutta belli bir nizama oturtulmuş kurallar yardımcı olacaktır. Örneğin, yemekten evvel ve sonra ellerin yıkanması, rutin bir uyku saatinin olması, yatağa gitmeden evvel dişlerin fırçalanması, okul için çantanın bir evvelki geceden hazırlanması üzere. Bu alanda çocuktan sorumluluklarını yerine getirmesini beklemeden evvel; çocuğa nelerin onun sorumluluğu olduğunu, nasıl yapması gerektiğini ve yaptığında yahut yapmadığında kendisinin ne üzere sonuçlarla karşılaşabileceğini onun anlayabileceği biçimde anlatmak kıymetlidir.

Sorumluluk kazandırılmasında en değerli mevzulardan biri de anne babanın tavrı ve çocukla kurduğu irtibattır. Bu periyotta takınılacak tavır çok müsamaha, yani her şeye şartsız kabul, diğer bir deyişle disiplin eksikliği olursa, çocuk bencillik ve anti toplumsal davranışlar geliştirebilir. Bu davranışlardan kimileri; diğerlerinin alanlarına saygısızlık, o anda aklından geçeni gerçekleştirme ve davranışlarının öbürleri üzerinde yol açtığı sonuçlara duyarsızlık olabilir. Bu devirde takınılacak bir öbür tavır çocuk üzerinde çok otorite kurma ve baskıcı sert bir disiplin olduğunda ise farklı sorunlarla karşılaşılabilir. Bu sorunlardan kimileri çocuğun bağımlı birey özelliği geliştirmesi yahut isyankâr-asi birey özelliği geliştirmesi olabilir. Bu bireylerin otoriter şahsa (anne- babaya) karşı öfke, nefret, kızgınlık yahut dehşet üzere hisler geliştirmesi mümkündür.

Çocukların sağlıklı bir sorumluluk ve disiplin içselleştirmesi yapabilmesi için anne – babanın sevgi temeline dayanan bir tavır sergilemeleri gerekir. Çocukların bilgilerinin büyük bir kısmını etraflarını ve bilhassa aile bireylerini gözlemleyerek kazandıkları unutulmamalı ve aile bireyleri bu etapta kendi sorumluluklarını yerine getirmelidir. Çocuklara sorumluluk kazandırırken en temelde bu alanda onların sorumluluğu olarak tanımlanan vazifeleri onlara bırakarak onlara bir özgürlük alanı açmak ve davranışlarının sonuçlarından ders çıkarmalarını sağlamak kıymetlidir.