Tedavide her bedene uygun yeni elbise dizayn edilmelidir

Prof. Dr. Yusuf Özkul, “Klasik sınıflandırma değiştirilmeli, mutasyon ve tümörler sekans bedellerine nazaran tekrar sınıflandırılmalı ve hastalıkların tedavileri şekillendirilmelidir” dedi.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Beyin Hastanesi’nde haftalık gerçekleştirilen bilimsel toplantıların bu haftaki kısmında “bireysel tıp” uygulamaları ele alındı.

Prof. Dr. Yusuf Özkul: “Klasik tıptan genomiks çağın ferdî tıbbına yanlışsız eğilim oluştu”

Erciyes Üniversitesi Genom ve Kök Hücre Merkezi (GENKÖK) Müdürü Prof. Dr. Yusuf Özkul, “Bireysel Tıp” başlıklı sunumunda kişisel tıbbın doğuşundan ferdi tıbbı destekleyen gelişmelere, uygulamadaki zorluklara kadar pek çok mevzuya değindi. 

Ferdî tıbbın kısaca “doğru hasta, gerçek ilaç, hakikat doz, hakikat vakitte tedavi” olarak tanımlandığını belirten Prof. Dr. Yusuf Özkul, “Bireysel tıbbın genetik, moleküler biyoloji, biyoteknoloji, proteomiks ve görüntüleme yollarındaki gelişimler ile birlikte doğduğunu görüyoruz. Gelişen yeni moleküler teşhis yolları bize şunu sordurmaya başladı: Sanki şahsa mahsus tedavi olabilir mi? Yani bir hasta popülasyonundan fazla her bir şahsa mahsus bir tedavi tekniği olabilir mi? Giderek bu süreç klasik tıptan genomiks çağın ferdî tıbbına yanlışsız bir eğilim oluşturmaya başladı. Klasik tıpta bir hasta popülasyonu var. Bir ilaç verdiğinizde tam karşılık alabilir, cevap vermeyebilir hatta yan tesiri de olabilir. Kişisel tıpta ise moleküler testler yaparak yan etkiyi azaltan ve mümkün olduğu kadar tam cevap kısmına kadar giden bir eğilimi yapabilir miyiz niyeti oluşmaya başladı” dedi.

Prof. Dr. Yusuf Özkul: “Hassas tıp, hastalığı popülasyonlara ayırarak yönetebilme yeteneğidir”

Son yıllarda “hassas tıp” teriminin de sıkça kullanılmaya başlandığını belirten Prof. Dr. Yusuf Özkul, “Bazı otoriteler kişisel tıp terimini kullanıyor lakin ferdi tıbbın uygulamadaki büyük zorlukları ve çabucak hemen imkânsızlığı nedeniyle bunun yerine giderek hassas tıp terimi kullanılmaya başlanıyor. Hassas tıp, belirli bir hastalığa sahip bireylerin genetik ve başka tahlillerle alt kümelere ayırmak ve bu uygun kümelere ayrılanlara da uygun tedavileri vermek olarak yorumlanabilir. Yani bireye değil de hastalığı küçük popülasyonlara ayırmak ve bunları yönetebilme yeteneği diyebiliriz” dedi. 

Prof. Dr. Yusuf Özkul: “Bireysel tıp, teknolojideki gelişmeler doğrultusunda ilerledi”

Ferdi tıbbın ilerlemesini sağlayan en değerli şeyin kuşkusuz sıhhat teknolojilerindeki gelişmeler olduğunu belirten Prof. Dr. Yusuf Özkul, yeni kuşak dizileme sistemlerinin süratli, ucuz, çok taraflı ve multiplexing yani birçok farklı örneğin bir havuzda toplanarak tıpkı anda çalışılmasına imkan sağladığını kaydetti. Prof. Dr. Yusuf Özkul, “İnsan genom projesi 13 yıl sürdü ve 2003’te tamamlandı. Günümüzde Illumina Hiseq X Deri sistemiyle yılda 18 bin kişinin genomu dizilinebilir. Bu teknolojiler düşük maliyetli dizinleme sağlıyor. Bu sayede genomik bilginin tıp pratiğinde kullanımı artıyor. Genomik bilgiye dayalı belirli hastalık tanısı kolaylaşıyor. Hastaların spesifik ilaçlara daha düzgün hedeflenmesi sağlanıyor. Toksisite riskleri belirleniyor ve azaltılıyor ” dedi.

Prof. Dr. Yusuf Özkul: “Birçok hastalığın tanısı daha net konuluyor”

Ferdî tıbbın uygulama alanlarına da değinen Prof. Dr. Yusuf Özkul, “Bu gelişmelerle birlikte artık birçok hastalığın tanısı daha net konuluyor. Evvelce tek bir gen için dahi çok uzun müddet uğraşırken bugün birebir kişinin bir seferde 7 bin farklı geninin tahlilini 12-13 saat içinde yapabiliyoruz. Bu tahlillerde bilinen ve bilinmeyen bütün mutasyonlarını tanıma bahtımız var. Bu türlü olunca hastalıkları erken evrede saptama ihtimaliniz güçleniyor. Hastalıklardan korunma daha da yeni stratejiler geliştirilebiliyor. Hastaların genetik profiline uygun ilaçların verilmesi mümkün oluyor. Düşük aktiflikte olan ilacın fazla ve gereksiz yere kullanımı önlenebiliyor. Hastanın toksik tesir yapabilecek ilaçlardan korunması sağlanabiliyor.   Sıhhat harcamalarının azaltılması mümkün olabiliyor. Bunların hepsini topladığınızda da hastanın memnuniyeti ve sıhhat sisteminin kalitesini artırmak hedefleniyor” dedi.

Prof. Dr. Yusuf Özkul: “Birçok hastalıkta birinci tedavide az karşılık alınıyor”

Uygun tedavinin seçilmesinin değerini vurgulayan Prof. Dr. Yusuf Özkul, “Birçok hasta kendisi için önerilen birinci ilaçtan daha az yarar görmektedir. Artrit hastalarının %50’sinde, diyabet hastalarının %43’ünde, astım hastalarının %40’ında ve depresyon hastalarının %38’inde başlangıç tedavisine daha az cevap alınmaktadır. Zira bunun temel nedeni siz ilaç verdiğinizde ilaçları metabolize eden enzimler var. Bu ilaçları taşıyan enzimler var ve ilaçların maksat dokuda farklı genlerin ekpresyonları nedeniyle değiştirme potansiyeli de var. O denli olunca da doğal olarak birinci tedavilerde beklenen faydalar olmayabilir” dedi.

Prof. Dr. Yusuf Özkul, ferdi tıbbın uygulanmasındaki zorlukları anlattı

Ferdî tıbbın uygulanmasındaki zorluklara değinen Prof. Dr. Yusuf Özkul, en büyük zorluklardan birinin hastalıkları sınıflandırma sistemleri olduğunu söyledi. Prof. Dr. Yusuf Özkul şunları söyledi: “Mevcut hastalıkları sınıflandırma sistemleri daha çok bulgulara dayanmaktadır. Bunlara ilaveten moleküler teşhis usulleri de yeni çalışmalarda kullanmak gerekiyor. Birçok doktor alışılagelmiş prosedürler dışında yeni teşhis araçlarını kullanmaktaki isteksizlikleri yani tabiplerin bir kısmı mevcut rutin dışına çıkmak istemiyor. Öteki bir zorluk da doktorlarımızın bir kısmının genetik test sonuçlarını yorumlamakta zorluk çekmeleri. Bir öbür sorun ise genetik raporlardaki çok bilgi yüklemesi. Bu durum da tabibin başını çok önemli biçimde karıştırıyor. Bu testleri yorumlamada ve hastayla ilgi kurmada zorluk çekiyor.”

Prof. Dr. Yusuf Özkul: “Klasik sınıflandırma değiştirilmelidir”

“Tedavide herkese uyan tek elbise uygulamasından uzaklaşılmalı, her vücuda uygun yeni elbise dizayn edilmelidir” diyen Prof. Dr. Yusuf Özkul, “Klasik sınıflandırma değiştirilmeli, mutasyon ve tümörler sekans kıymetlerine nazaran tekrar sınıflandırılmalı ve hastalıkların tedavileri şekillendirilmelidir” dedi. 

Prof. Dr. Yusuf Özkul, öbür tavsiyelerini de şöyle sıraladı: “Kalıtsal kanserlerde yakın akrabalar daha dikkatli taranmalı ve takip edilmelidir. Yüksek riskli patojenik varyantlarda ömür beklentisi ve kalitesine yönelik tedbirler alınmalıdır. Tesiri bilinen teşhis ve tedavi usullerinden asla uzaklaşılmamalıdır. Tedavi seçenekleri genetik varyasyonlarla desteklenmelidir. Sıhhat çalışanları genomiks, proteomiks, metagenomiks üzere yeniş gelişen yollar alanında bilgilendirilmeli ve bilhassa genetik raporların okunması ve değerlendirilmesinde standartlar konulmalı ve yaklaşılmalıdır. Hastalara daha fazla vakit geçirecek genetik danışmanlar yetiştirilmelidir” dedi.

Prof. Dr. Sevim Işık, ÜSKÖKMER çalışmalarını anlattı

Üsküdar Üniversitesi Hücresel Tedaviler ve Kök Hücre Üretim, Uygulama ve Araştırma Merkezi (ÜSKÖKMER) Müdürü Prof. Dr. Sevim Işık ise “Nörolojik ve Nöropsikiyatrik Hastalalıklarda Kök Hücre Uygulamaları” başlıklı sunumunda ÜSKÖKMER’in çalışmalarından bahsetti.

ÜSKÖKMER’in temelde nörolojik hastalıklar üzerinden çalışmayı hedefleyen bir merkez olduğunu kaydeden Prof. Dr. Sevim Işık, “Merkez nörolojik ve nöropsikiyatrik hastalıkların teşhisini, bireye özel tedavilerin geliştirilmesini, tedavi uygunluğunun takibini, hücresel ve kök hücre tedavilerinin geliştirilmesine yönelik AR-GE çalışmaları yürütmeyi ve insan uygulamalarına yönelik hücresel ve kök hücre ve eserleri geliştirmeyi hedeflemektedir” dedi.

Prof. Dr. Sevim Işık: “İki laboratuvar kurulacak” 

ÜSKÖKMER’in geçen yıl Haziran ayında resmi gazetede yayınlanarak kurulduğunu belirten Prof. Dr. Sevim Işık, “Üniversitemiz tarafından hücre kültürü laboratuvarı kuruluyor, şu anda bitme etabında olduğunu söyleyebiliriz. Mart ayı içerisinde İstanbul Kalkınma Ajansına bu altyapının genişletilmesi için bir proje başvurusu yapıldı. Bu proje çerçevesinde iki tane laboratuvar kurulması hedefleniyor. Bunlar ilaç taşıma – medikal teşhis ve doku mühendisliği laboratuvarları olacak. İlaç taşımada emel ilaçların çözünürlüklerinin artırılması, amaca yönelik ilaç taşıma, bilhassa yıllardır kullanılan lizozom dendirmer vb aracılı çalışmalar ve son yıllarda da araştırma basamağında olan kök hücrelerle amaca yönelik bilhassa beyin hastalıklarında hem beyin kan bariyerini geçebilecek hem de nörolojik toksisiteyi azaltabilecek prosedürler üzerinde çalışmalar yapmaktır” dedi.

Nörolojik hastalıkların çok heterojen bir yapıya sahip ve progresif özellik gösteren tedavisi güç hastalıklar olduğunu belirten Prof. Dr. Sevim Işık, “Heterojen ve çok çeşitlilik gösteriyor. Bunları da kendi içinde sınıflara ayırmak gerekiyor. Her nörolojik hastalık kök hücre tedavisine uygun değildir. Örneğin akut safhadaki hastalıklar, inme ya da spinal kord yaralanmaları; ALS, Parkinson ve Alzheimer üzere kronik dejeneratif hastalıklar, MS üzere enflamasyon ve immünolojik nedenlere bağlı hastalıklar ve otizm üzere pediyatrik hastalıklar halinde sınıflandırmalardan bahsedebiliriz” dedi. 

Prof. Dr. Sevim Işık, kök hücrelere ait bilgi verdi

Kök hücrelerin hem embriyonik kademede hem de bedendeki dokulardan elde edilebilen hücreler olduğunu, temelde tedavilerde kullanılan kök hücreleri üç safhaya ayırabildiklerini kaydeden Prof. Dr. Sevim Işık, “Birinci kuşak kök hücreler, dokulardan elde edilen ve şu anda da klinik denemeleri hayli ilerlemiş kök hücrelerdir. Nörolojik hastalıklar için de bilhassa mezenkimal kök hücreler ve hematopoietik kök hücreler, ayrıyeten son yıllarda uygulaması artan nöral kök hücrelerdir. İkinci kuşak kök hücreler embriyonik kök hücreler ve indüklenmiş pluripotent kök hücrelerdir. Yeni jenerasyon kök hücreler ise son yıllarda artık uygulama alanları şu anda AR-GE basamağında olan ve birinci jenerasyon ile ikinci jenerasyon kök hücrelerin potansiyellerini artırmaya yönelik genetik ve doku mühendisliği usulleri ile geliştirilen kök hücrelerdir” dedi.

Hibya Haber Ajansı