Travma Sonrası Büyüme (Post-Traumatic Growth) Nedir?

Travmatik bir olay yaşandıktan sonra, hayatın bir daha eskisi üzere olmayacağı düşünülür. Bir bakıma bu doğrudur da. Travma denmesinin sebebi de budur. Kişinin fizikî ya da ruhsal bütünlüğünü tehdit eden yaşantılardır ve bu türlü bir yaşantıya sahip olan kişinin kendisiyle ilgili, hayatla, dünyayla ve beşerlerle ilgili algısı değişmektedir.

Lakin bu travmadan sonra hayatın her vakit olumsuz olacağı, olumlu hislerin bir daha hissedilemeyeceği manasına gelmemektedir. İşte tam da burada “Travma Sonrası Büyüme” (post traumatic growth) kavramı ortaya çıkar. Literatürde bu kavram; “büyük bir hayat krizi ile gayretten kaynaklanan değerli olumlu değişim deneyimi” olarak tanımlanır (Calhoun, Cann, Tedeschi ve McMillan, 2000). Bunun çok öncesinde ise antik devirlerde bile; şiddetli hayat tecrübelerinin ve acı çekmenin insanı dönüştürdüğüne dair inanış, ideolojiler ve hayat biçimleri bulunmaktadır. (Tedeschi ve Calhoun, 2004:2; Tedeschi ve Calhoun, 1995)

İngilizce literatürde, travma geçiren bireye “trauma survivor” yani travmadan hayatta kalan manasına gelen terim kullanılır. Buna misal olarak Alman filozof Nietzsche, ünlü kelamı “Beni öldürmeyen şey güçlendirir” ile insanların hayatlarında yaşadıkları zorluklar ile güçlenerek yaşamaya devam ettiğini anlatmak istemiştir.

Pekala kimler travma sonrası yaşar ve travmadan büyüyerek çıktığımızı nasıl anlarız?

Yapılan araştırmalar; ruhsal sağlamlığı (resilience) yani hayatta bir emele sahip olma ve makus olaylara karşın yoluna devam edebilme maharetine sahip bireylerin; travma sonrası büyüme yaşamaya daha yatkın olduğunu gösterir. Ayrıyeten olumsuz ömür olaylarına karşı dayanıklılık (mücadele gösterme), optimistlik (hayatta genel olarak umutlu olmak, âlâ şeyler olacağını düşünmek), tutarlılık algısının yüksek olması, travma sonrası büyüme ile ilişkilendirilen kavramlardır.

Travma yaşayan beşerlerle yapılan araştırmalar sonucunda; insanlarda görülen değişimler şu biçimde incelenmiştir.

  1. Ömrün daha fazla takdir edilmesi ve hayatla ilgili önceliklerin değişmesi, hayatın süreksiz olduğunu fark etmek ve daha kıymetsiz şeylere daha az baş yormak, gündelik hayattaki ayrıntılardan daha fazla keyif almak.

  2. Öbür beşerlerle daha yakın ve sıcak bağlantılar kurabilmek, etrafta kendisine dayanak olan beşerlerle daha yakın ve samimi bir münasebet kurabilmek, yardım almaya açık hale gelmek

  3. Kendi gücüne daha fazla inanmak, zorluklarından üstesinden gelebileceğine olan inancın artması, kırılgan olmadığını fark etmek

  4. Spiritüel, manevi istikametten gelişim yaşamak, manevi bir güce yönelmek, inanma gereksiniminin ortaya çıkması, hayatın manasına dair bir arayışın ortaya çıkması

  5. Hayattaki yeni olasılıkların keşfedilmesi, daha evvel cüret edilemeyen şeylerin denenmesi

Birtakım bireyler travmalardan daha kolay sağ çıkar ve daha kolay atlatırlar, birtakım bireyler için ise tesirleri daha uzun mühlet devam eder ve hayatlarında nispeten önemli değişiklikler olmasına sebep olabilir. Bu durum tabiki yaşanan travmatik olayın boyutuna da bağlıdır. Örneğin, göç, savaş vb. kitlesel travmalara maruz kalmış ve hayat tertibi bütünüyle bozulmuş şahıslar için bu duruma adapte olmak ve travma sonrası büyüme noktasına gelmek, başkalarına nazaran daha güç olabilir lakin imkansız değildir. Kıymetli olan, travmaya maruz kalan kişinin içindeki başa çıkma ve hayatta kalma gücünü bulabilmesi ve kendi gücünün yetersiz kaldığı noktada yanlışsız takviyesi alabilmesidir.

Yaşanılan travmatik tecrübeleri, travma sonrası büyümeye dönüştürmek için; ruhsal dayanağın değeri büyüktür. Şayet boyutu ne olursa olsun, kendinize nazaran travma olarak isimlendirdiğiniz bir yaşantıya sahipseniz ve bunun sizin günlük hayatınızın akışını olumsuz etkilediğini düşünüyorsanız, kesinlikle ruhsal takviye almalısınız.