Uyku Bozuklukları

Geçen hafta her gece tertipli olarak yaptığımız bir işi, yani uykuyu daha yakından tanımış, uyku evrelerini ve kaliteli bir uyku için neler yapılması gerektiğini anlatmıştım. Bu hafta daha çok çocuklarda görülen kâbus, uyurgezerlik, gece terörü (gece korkusu) üzere uyku bozukluklarına değineceğim. Bu tıp bozukluklara “parasomniler” denilmektedir. Parasomni sözü; köken olarak; Yunanca ‘para’, Latince ‘somnus’ sözlerinden oluşur ve uykuya eşlik eden olaylar manasına gelir. Parasomniler, uyku geçişlerinde, uykudan uyanma ya da uyku sırasında ortaya çıkan istenilmeyen fizikî olaylar ya da tecrübeler olarak da tanımlanabilir. Uyku ile ilgili bozukluklar çocukların bir kısmının hayat kalitesini değerli ölçüde etkilemektedir. Nizamlı uyku alışkanlığımız olmadığında ya da sabah uyandığımızda uykumuzu alamadığımızı hissediyorsak ileride bir grup sorunların meydana gelmesi kaçınılmazdır. Bunlardan bir kaçı: unutkanlık, sonluluk, tahammülsüzlük üzere şikâyetlerdir. Uykusuzluk durumunda beden ısısı düşer, nefes alış veriş ritmi bozulur, kan şekeri istikrarı bozulur, kas gücü zayıflar, akyuvar sayısı azalır ve bedenin hastalıklara karşı direnci düştüğü üzere psikiyatrik rahatsızlıklara olan yatkınlığı da artar.

KÂBUS: Ekseriyetle kaygı ya da telaş değil tıpkı vakitte öfke, keder, nefret üzere hisler içeren, hayallerin ağır bir biçimde hatırlandığı, uykudan tekrarlayıcı uyanma ataklarıdır. %5 oranında, yani 20 bireyden birinde görülür. Genelde kızlarla erkeklerde eşit oranda görülür. Gece uyandığında çocuk panik halinde, ağlamaklı olur ve birilerinden yardım ister. 3-5 yaş aralığında sıktır. Uykunun her periyodunda görülebilmekle birlikte genelde REM periyodunda ve gecenin ikinci yarısında görülür. Bu durumda çocuğun yanında olup, korkusu giderilmeli, süreksiz olacağı hatırlatılmalıdır. Bilhassa küçük yaşlardaki çocuklara kaygı ve şiddet içeren televizyon programlarının izletilmemesi faydalı olabilmektedir. Kâbusların sıklığının çok olması durumunda teklifler ve ilaç tedavisi açısından tabibe danışılması gerekmektedir.

UYURGEZERLİK: Uyku sırasında dolaşma ortaya çıkar. Bu dolaşma sırasında uyku devam eder. Kişinin uykudan uyanmasında zorluk, uyandığında sersemlik hali olur. Kişi bu durumu hatırlamaz. Bazen konuttan çıkma, pencere açma üzere tehlikeli davranışlar eşlik edebilir. Nadiren de olsa müzik aleti çalma, araba kullanma, telefonla konuşma üzere kompleks hareketler yapabilir. Yaklaşık 10 dakika sürer. Atak sonrası çocuk tekrar yatağına dönüp uyumaya devam eder. Yaygınlığı kâbusa nazaran daha azdır. (%2-2.5 civarındadır.) NREM devrinde ortaya çıkan bir sorundur. 5 yaşlarında sıktır. 15 yaşından sonra genelde geçer. Ailesinde uyurgezerlik olanlarda daha sıktır. Tedavisine oda düzenleme ile başlanır. Yaralanmaya yol açacak eşyalar ortalıktan kaldırılmalıdır. Çocuğun tasasını arttırmamak ya da utandırmamak için yanında konuşmamak gerekir. Genelde hangi saatlerde olduğunun tespit edilip, o saatten 15-20 dakika evvel çocuk uyandırılabilir. Kâbusta da olduğu üzere sıklığı fazla ya da çocuğun hayat kalitesini etkilemeye başladıysa tabibe danışmak gereklidir.

GECE TERÖRÜ(GECE KORKUSU): Uyku sırasında, çoklukla ağlama ya da yüksek sesli bir çığlık ile başlayan ve çok dehşet davranışının eşlik ettiği ve otonomik belirtilerin olduğu ani terör ataklarıdır. Ayrıyeten; kişinin uykudan uyanmasında zorluk, bir ataktan uyandığında sersemlik hali, atak sırasında amnezi (hafıza kaybı), tehlikeli ya da potansiyel olarak tehlikeli davranışlardan en az biri eşlik eder. Klinik olarak kişi, birdenbire tüyler ürpertici bir çığlık ile kalkar, ekseriyetle yatakta oturur ve dış uyaranlara cevapsızdır, uyandığında ne yaptığını, nerede olduğunu bilmez haldedir. Yüzünde ağır bir endişe sözü vardır. Çocuklar kaygıları belgisiz bir formda hatırlar (canavarlar, örümcek, yılan). Atak sırasında otonomik bulgular ( çarpıntı, süratli nefes alıp verme, ciltte kızarma, terleme, göz bebeklerinde büyüme) vardır. Bu atak da ortalama 15 dakika da geçer. Genelde 5-7 yaşlarında görülür. Ergenlik öncesi çocuklarda %1-6 oranında görülür. Ergenlik sonrası tamamına yakını düzelir. Tedavisinde oda düzenlemesine ek olarak ilaç tedavisi gerektiğinden tabibe danışmak gerekmektedir.

Aileler, daha çok çocukluk periyodunda ortaya çıkan parasomnilerin selim ve kendini sınırlayıcı özellikleri konusunda bilgili olmalıdırlar. Birden fazla parasomniler, geç çocukluk ve erişkin devrinde devam etmeyebilirler.

Haftaya görüşmek üzere. Sağlıcakla kalın…