Yanlış Umut Sendromuna Dikkat!

Uzman Psikolog Nazım Serin yazdı: Yeni yıl dilekleri ve yanlış umut sendromu… Serin, “Yeni yılda dünyanın daha güzel bir yer olmasına yönelik dileklerimizin yanında, kendimiz de yenilenmek isteriz. Örneğin, sigarayı bırakmaya, kilo vermeye, kimi olumsuz huylarımızı değiştirmeye vs. karar veririz” diyor.

Her yılbaşı insanların bitmek bilmeyen değişim dilek ve umutlarının en üst seviyeye çıktığı bir devirdir. Hele 2020 yılı başta Covid – 19 pandemisi ve onun getirdiği zorluklar olmak üzere ülkemizde sarsıntılar, yangınlar, insan kayıpları ve maddi kayıplarla dolu unutulmaz bir yıl oldu. Bu yüzden yeni yılın gelişini geçmiş yıllara göre daha sabırsız bir halde bekliyoruz. Ne de olsa yeni yıl, yeni umutlar demektir.

Yeni yılda dünyanın daha güzel bir yer olmasına yönelik dileklerimizin yanında, kendimiz de yenilenmek isteriz. Örneğin, sigarayı bırakmaya, kilo vermeye, kimi olumsuz huylarımızı değiştirmeye vs. karar veririz. İstek ettiğimiz değişimle elde etmeyi hayal ettiğimiz sonuçlar bizi motive eder.

Değişimin cazibesine kapılmamız, aslında bizi, farkında olmadığımız bir hayal kırıklığı riskinin de kıyısına taşımış olur. Şöyle ki; kendimizi geliştirmek için verdiğimiz karar, “öz-kontrol” algımızı, yani “kontrolün bizde olduğu algısını” yükseltir. Şayet verdiğimiz değişim kararlarını, ruhsal yapımız yahut yeteneklerimiz açısından hayata geçirmeye elverişli olmadığımız halde, sadece değişimin cazibesine kapıldığımız için vermişsek, yanlış bir özgüven duygusu içine gireriz. Bu yanlış özgüven de bizi “yanlış umut sendromu” (the false-hope syndrome) denilen bir durumla karşı karşıya getirir. Gerçekçi olmayan beklentilerden ötürü ortaya çıkan yanlış umut sendromunun sonucu ise, ne yazık ki, değişmeyi umut ettiğimiz mevzularla ilgili üzücü bir hayal kırıklığıdır.

Birçok kelamda “kişisel gelişim” kitabı insanları, yanlış umut sendromuna götürecek biçimde istismar eder. Bu kitaplar, insanlara, gayret sarf etmeden ve süratli bir halde değişim vaat ederler. Araştırmalar da gösteriyor ki; beşerler kendi değişimlerini istedikleri istikamette sonuçlandırma olasılıklarını abartmaya, ancak öbür insanların birebir bahislerde değişebilme olasılıklarına inanmamaya eğilimlidir. Araştırmaların bir öteki bulgusu ise, değişmeye çalışan insanların, geçmişte yaptıkları değişim teşebbüsleriyle ilgili elde ettikleri muvaffakiyetleri, başarısız oldukları teşebbüslere göre daha fazla hatırlamaya yatkın olduklarıdır. Bu faktörlerin tesiriyle değişim için tekrar denemek epeyce cazip görünmeye başlar. Ama değişim teşebbüsünün başlangıcına eşlik eden optimistlik, değişimin zorlukları yaşanmaya başladıkça dağılmaya başlar.

Pekala, ne yapılmalı? Optimist ve umutlu olmak yanlış mıdır? Değişmeye çalışmak boş bir gayret mıdır? Doğal ki hayır! Tekrar de yanlış umut sendromuna düşmememiz için dikkat etmemiz gereken konular var:

Daha evvelki başarısızlıklarımızı unutmamalı, onlardan ders çıkarmalı ve çok kısa müddette sonuç beklememeliyiz.

Kendimizi kandırmamalı ve değişim için birebir metotları tekrar tekrar kullanmak yerine daha farklı bakış açıları geliştirmeye çalışmalıyız.

Ulaşılması sıkıntı ve gerçekçi olmayan maksatlar koyarak bunlara büyük umutlar beslemekten kaçınmalıyız.

Herkes değişebilir ve gelişebilir, lakin birinci değiştirmemiz gereken şey değişime olan bakış açımızdır.

Umut etmekten korkmayın lakin birebir kusurları yapmaktan korkun.

Yeni yılda daha hoş bir dünyaya dair dilediğimiz dileklerimizin gerçekleşmesi için tahminen diğerlerini değiştiremeyiz ancak kendimizle ilgili gerçekçi beklentilere dayanan değişimler gerçekleştirip özlediğimiz dünyanın oluşumuna katkıda bulunabiliriz. Hepinize yaşadıklarınızdan öğrendiklerinizin ışığında değişim uğraş ve umutlarınızın birer birer gerçekleştiği bir yıl diliyorum. Memnun yıllar!